Ontdek de kracht van je autonome zenuwstelsel: Ons persoonlijk beveiligingssysteem.

Sabine Jasmijn Hersevoort • 2 december 2024

The nervous system holds the key

to the body's incredible potential

to heal itself.



Het autonome zenuwstelsel

Het autonome zenuwstelsel kun je beschouwen als het fundament van ons leven. De manier waarop we onszelf door de wereld heen bewegen, onze ervaringen, emoties en ons gedrag. Het vraagt zich altijd af ‘is het veilig?’. Het werkingsprincipe van het autonome zenuwstelsel is dat iedere actie en iedere reactie in dienst staat van het overleven. Het begrijpen en reguleren van je autonome zenuwstelsel kan een enorme impact hebben op je fysieke en mentale gezondheid, je relaties en in hoe je omgaat met stressvolle situaties. In dit blog ontdek je aan de hand van De Polyvagaal Theorie, ontwikkelt door Stephen Porges, wat het autonome zenuwstelsel is, hoe het werkt, hoe je ermee kunt samenwerken en wat het je kan opleveren.



Waarom is het waardevol om te begrijpen hoe je zenuwstelsel werkt?

Er zijn veel voordelen van het leren begrijpen hoe je zenuwstelsel werkt en waar jij je op dat moment bevindt op de ladder. Onder andere:

  • Herkennen van je triggers
  • Verbeterde veerkracht bij stress
  • Diepere verbinding met anderen
  • Gezondheidsbevordering, zowel mentaal als fysiek
  • Grotere emotionele intelligentie
  • Traumaheling
  • Betere ademhaling
  • Diepere ontspanning
  • Bewuster van je eigen gedragspatronen



Wat is het autonome zenuwstelsel en hoe werkt het?

Het autonome zenuwstelsel bestaat uit een sympathisch deel en een parasympatisch deel, de nervus vagus. Het reageert via deze systemen op sensaties in het lichaam en prikkels uit de omgeving. De drie bouwstenen werken in een specifieke volgorde en reageren op voorspelbare manieren op moeilijke of stressvolle situaties.

Om de basiskennis van het autonome zenuwstelsel inzichtelijk te maken zou je je kunnen voorstellen dat het autonome zenuwstelsel een ladder is.


Vagale ladder, autonome zenuwstelsel


Ventraal vagaal (parasympatisch)

Ons sociale-betrokkenheidssysteem is actief, onze ‘gezicht-hartverbinding’: de verbinding tussen de ventrale nervus vagus (hart) en de spieren in ons gezicht en hoofd die bepalen hoe we kijken, luisteren en spreken. Onze hartslag is regelmatig en onze ademhaling is diep. We zijn verbonden met onszelf, anderen om ons heen en voelen ons veilig. De wereld is vredig en plezierig.


Voorbeelden: Plezier, blijdschap, gezondheid, groei en herstel, sociaal en verbonden.
Gevolgen voor gezondheid: Goede algemene gezondheid, goed dag- nachtritme, veerkrachtig immuunsysteem en goede spijsvertering, tijd voor rust en herstel.



Sympathisch

Dit is de toestand waarin we vechten of vluchten. We worden getriggerd en signaleren gevaar. Onze hartslag schiet omhoog, onze ademhaling wordt snel en oppervlakkig en we zijn in beweging, in actie door het vrijkomen van cortisol en adrenaline. De wereld kan gevaarlijk en onvriendelijk aanvoelen en je moet in actie komen om jezelf te beschermen.


Voorbeelden: Angst, zorgen, paniekaanvallen, woede, boosheid, relatieproblemen.

Gevolgen voor de gezondheid: Hartaandoeningen, hoge bloeddruk, gewichtstoename, chronische pijnklachten, concentratieproblemen, maag- en darmproblemen en vatbaar voor ziekten.



Dorsaal vagaal (parasympatisch)

Dit is onze laatste redding als al het andere mislukt en is ons meest primitieve systeem. We komen in een toestand van verlaagd bewustzijn, afsluiting en dissociatie, de zogenaamde bevriezing (freeze). We ervaren wanhoop, zijn te moe of te verward om na te denken of te handelen. De wereld voelt leeg, donker en koud. Het gevoel van veiligheid en hoop lijkt onbereikbaar.


Voorbeelden: Doodsangst, depressiviteit, sociaal isolement, gebrek aan energie en levensvreugde.
Gevolgen voor de gezondheid: Chronische vermoeidheid, fibromyalgie, geheugenproblemen, maagproblemen, lage bloeddruk en diabetes type 2.



Het zenuwstelsel en trauma

Trauma heeft altijd een weerslag op het zenuwstelsel en een effect hiervan is een niet goed functionerende vagale rem. De vagale rem is belangrijk in het reguleren van je autonome toestanden. Stel je de handrem van een fiets voor. Als je de rem loslaat, gaat je snelheid omhoog. Knijp je in de rem, dan ga je langzamer rijden. De vagale rem werkt hetzelfde, hij laat los om ons snel energie te geven en wordt vervolgens weer actief om ons systeem te kalmeren.

Dit patroon ervaren we meerdere keren per dag en geeft ons flexibiliteit om het hoofd te kunnen bieden aan de eisen die het leven aan ons stelt zoals de drukke agenda’s van werk en gezin. Traumatische ervaringen ondermijnen dit vermogen tot snelle regulatie en soepele overgangen tussen de verschillende systemen.


Door traumatische ervaringen worden patronen voor verbinding vervangen door patronen voor bescherming. Zonder het vermogen om de verdedigingsresponsen af te remmen is het zenuwstelsel voortdurend gemobiliseerd of geïmmobiliseerd.


Het lukt dus niet meer om bovenaan de ladder te komen waar we ons veilig en verbonden voelen.


En zonder voldoende hulpbronnen zoals innerlijke vaardigheden, een veilige omgeving en sociale steun wordt het patroon van immobilisatie-mobilisatie-immobilisatie een oneindige strijd waarbij het intense verlangen naar het bereiken van ventrale vagale veiligheid en verbondenheid niet wordt vervuld.



Praktische tips en manieren om je zenuwstelsel te reguleren

Je kunt op verschillende manieren je zenuwstelsel reguleren, via zelfregulatie en coregulatie. Als sociale wezens hebben wij elkaar nodig om te overleven, onze zenuwstelsels zijn continu opzoek naar verbinding met andere zenuwstelsels om zich verbonden te voelen.


Zelfregulatie: Wat kun je zelf doen?

  • Ademhalingsoefeningen: zoals de 4-7-8 ademhaling (adem in 4 tellen in via je neus, houd 7 tellen vast en adem in 8 tellen uit via je mond.)
  • Meditatie of mindfulness oefeningen
  • Beweging: zoals wandelen, dansen en sporten
  • Creativiteit: zoals schrijven, schilderen, muziek luisteren, lezen
  • Buiten zijn in de natuur, zoals een wandeling in het bos, strand of park


Coregulatie: Wat kun je met een ander doen?

  • Samen lachen met je beste vriend(in)
  • Een knuffel, een kus of seks met je geliefde (huid op huidcontact)
  • Een goed gesprek voeren
  • Sociale activiteiten ondernemen
  • Tijd doorbrengen met familie en vrienden



Conclusie

Door regelmatig aandacht te geven aan je autonome zenuwstelsel creëer je meer zelfbewustzijn, kunnen je relaties verbeteren en werk je aan een betere algemene gezondheid. Door te leren luisteren naar je lichaam en de signalen kun je beter omgaan met stress en kun je makkelijker spanning loslaten.
Hoe veiliger je zenuwstelsel zich voelt, hoe beter jij kunt groeien, herstellen en ontwikkelen, wat je ook weer uitstraalt naar je omgeving zodat ook zij zich veilig voelen in jouw bijzijn.


In mijn gratis e-book 'Van Vechten en Vluchten naar Veilig Verbonden' vind je meer tips en help ik je om op een diepere manier naar jezelf te kijken, je lichaam te begrijpen, je gedrag te veranderen en je emoties te reguleren door middel van kennis en praktische tips. Klik hier om hem te downloaden.


Liefs,


Sabine Jasmijn


Bron: Deb Dana - The Polyvagaal Theorie


Meer tips

door Sabine Jasmijn Hersevoort 28 februari 2025
In deze blog ontdek je: Wat de psoas-spier is en welke functie deze heeft. Hoe spanning en trauma zich in de psoas vastzetten. Welke klachten dit kan veroorzaken. Hoe je de psoas kunt ontspannen en je zenuwstelsel tot rust brengt.
door Sabine Jasmijn Hersevoort 7 februari 2025
"Ik luister niet meer naar wat mensen zeggen, ik kijk gewoon naar wat ze doen. Gedrag liegt nooit." -Winston Churchill 
door Sabine Jasmijn Hersevoort 11 december 2024
Your trauma is not your fault, but healing is your responsibility. 
door Sabine Jasmijn Hersevoort 8 november 2024
"Getting in touch with your true self, must be your first priority" - Antony Hopkins
door Sabine Jasmijn Hersevoort 10 oktober 2024
"Bewustzijn is als de zon. Wanneer deze schijnt op dingen, worden ze getransformeerd." - Thich Nhat Hanh
door Sabine Jasmijn Hersevoort 24 september 2024
“Your body hears everything your mind says.”  – Naomi Judd
door Sabine Jasmijn Hersevoort 22 juni 2024
"Voor je lichaam zorgen is een investering, je krijgt er iets voor terug wat onbetaalbaar is." 
Stel je voor dat onbewust onderdrukte emoties de boosdoeners zijn achter jouw chronische pijn.
door Sabine Jasmijn Hersevoort 23 januari 2024
Ken je dat gevoel van aanhoudende pijn waar maar geen einde aan lijkt te komen? En al die fysieke therapieën en behandelingen die telkens maar tijdelijke verlichting geven, echter geen definitieve oplossing? Wellicht dat de sleutel tot jouw pijn weleens dieper kan liggen dan je denkt.
Fascia oftewel bindweefsel. Wat is het en hoe hou je het gezond?
door Sabine Jasmijn Hersevoort 16 augustus 2023
"I believe that the body remembers everything that ever happened to it." - John F. Barnes
Ademen is leven. Ademwerk, ademsessie en ademtechnieken.
door Sabine Jasmijn Hersevoort 1 juli 2023
"Breath is the bridge which connects life to consciousness, which unites your body to your thoughts." - Thich Nhat Hanh. Ademen is leven en leven is ademhalen. Vanaf je geboorte tot aan je laatste ademteug is je ademhaling de verbinding met het leven. Zuurstof is de brandstof die je nodig hebt om te leven. Wat is ademen? Ademen is niet alleen maar zuurstof inademen en afvalstoffen uitademen, je laat ook spanning en pijn los. Een optimale ademhaling heeft invloed op je energie, je algemene welzijn en versterkt de verbinding tussen lichaam, geest en ziel. Je leeft bewuster en intenser. Het is een weerspiegeling van hoe je in het leven staat. Goed ademen is dus een geweldige voeding die we onszelf zomaar kunnen geven, en het maakt ons niet alleen gezonder, maak ook gelukkiger. Ademen gebeurt vanuit ons onderbewuste, het gaat vanzelf en we hoeven er geen moeite voor te doen, het gaat gewoon door als we slapen. Je ademhaling kan door stress echter wel worden verstoord waardoor je natuurlijke onderbewuste proces niet meer gaat hoe deze hoort te gaan. Je gaat bijvoorbeeld je adem inhouden of je gaat juist te snel ademen. De kracht van ademwerk Ademwerk of een ademsessie ondergaan is heel goed vanwege de integratie van fysieke, mentale en spirituele aspecten die aan onze ademhaling zijn verbonden. Het opent ons totale ademhalingssysteem en corrigeert oude, ineffectieve manieren van ademen. Verder leidt het tot stressreductie, meer zelfbewustzijn, heling van emotionele trauma's en meer spirituele verbondenheid. Er zijn veel verschillende soorten ademhalingstechnieken. Hier een aantal voorbeelden die mij helpen: De Wim Hof Methode - Adem krachtig in via je neus of mond, als een golf die het strand opkomt, eerst vul je de buik en dan je borst, tot je helemaal vol bent en dan via je mond weer helemaal uit. Na 30x in en uit ademen, hou je de adem vast op de uitademing totdat je weer een ademprikkel voelt. Deze cyclus kun je meerdere keren herhalen. De ademsessie is te vinden op Youtube. De 4-7-8 ademhalingsoefening van Andrew Weil - Adem 4 tellen in via je neus, houd 7 tellen vast, adem via je mond in 8 tellen uit. Lion's breath - Adem diep en krachtig in door je neus. Op de uitademing, gooi je je mond wijd open en steek je je tong uit, en terwijl je je longen volledig leegmaakt, maak je een stevig ‘ha’-geluid. Box breathing - Adem 4 tellen in via je neus, houd 4 tellen vast, adem 4 tellen uit via je mond, houd 4 tellen vast. Breath of fire - Adem kort in via je neus en duw vervolgens je adem krachtig uit door je neus, de focus ligt op de uitademing en de inademing volgt vanzelf. Adem in een hoog tempo en span je buikspieren goed aan. Alternate nosetril breathing - Adem in door je linker neusgat terwijl je je rechterneusgat dichtdrukt, dan druk je beide even dicht en daarna adem je door je rechter neusgat uit, dan adem je rechts in, druk je rechterneus weer dicht en adem links uit en weer in. De Yoga ademhaling - Adem diep in je bekken in en laat je adem helemaal omhoog komen alsof je een fles van onder naar boven vult met lucht. Adem dan langzaam van boven naar beneden weer helemaal uit tot aan je bekken. Shamanic Breathing - Adem via je mond eerst via je buik in, dan via je borst in en adem weer via je mond helemaal uit. Trauma Release Breathwork - TRB is een verzamelnaam voor een aantal krachtige vormen van ademwerk. Al deze vormen van ademwerk hebben één gemeenschappelijk doel, namelijk het bevrijden van oude trauma en opgeslagen energie. Bij mij kun je een TRB sessie boeken, kijk hier voor meer informatie. Er zijn nog veel meer varianten van ademhalingstechnieken te vinden, en de een is niet beter dan de ander. Ook zijn ze op verschillende momenten en verschillende situaties van toepassing. Probeer ze uit, ervaar welke voor jou werkt en welke jij fijn vind. Just keep breathing! Lieve groet, Sabine Jasmijn
Meer posts
Share by: